Endüstriyel tesislerde kullanılan blower sistemleri, havayı belirli bir debi ve basınç seviyesine ulaştırırken doğal olarak ısı üretir. Bu nedenle blower çıkış havasının ve gövdesinin çalışma sırasında ısınması belirli ölçüde normaldir. Ancak sıcaklığın üretici tarafından belirtilen çalışma sınırlarını aşması, sıcaklık alarmının devreye girmesi veya blower cihazının kendini korumaya alarak durması sistemde incelenmesi gereken bir problem bulunduğunu gösterir.
Blower aşırı ısınması; yetersiz havalandırma, kirli filtreler, yüksek çalışma basıncı, hatalı yağlama, mekanik aşınma veya yanlış kapasite seçimi gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Sorunun kaynağı belirlenmeden cihazın tekrar tekrar çalıştırılması ise rulman, conta, rotor, kayış ve elektrik motoru gibi önemli bileşenlerde ciddi hasara yol açabilir.
Blower, atmosferden aldığı havayı emiş hattından geçirerek belirli bir basınç farkıyla sisteme gönderir. Havanın basıncı yükselirken sıcaklığı da artar. Başka bir ifadeyle blower tarafından gerçekleştirilen sıkıştırma işlemi doğal olarak ısı meydana getirir.
Çalışma sıcaklığını etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
Dolayısıyla çalışan bir blower cihazının sıcak olması tek başına arıza anlamına gelmez. Önemli olan sıcaklığın normal çalışma değerleri içerisinde kalmasıdır. Kabul edilebilir sıcaklık seviyesi blower tipine, modeline, yağlama yapısına ve uygulama koşullarına göre değiştiği için üreticinin teknik dokümanları esas alınmalıdır.
Aşırı ısınma her zaman yalnızca sıcaklık alarmıyla ortaya çıkmaz. Sorun büyümeden önce cihazın çalışma karakterinde çeşitli değişiklikler görülebilir.
Blower aşırı ısınmasının yaygın belirtileri şunlardır:
Bu belirtilerden biri veya birkaçı fark edildiğinde blower yalnızca yeniden başlatılmamalıdır. Basınç, debi, sıcaklık, motor akımı ve titreşim değerleri birlikte değerlendirilerek aşırı ısınmanın asıl nedeni bulunmalıdır.
Blower sıcaklığının yükselmesine tek bir sorun neden olmayabilir. Bazı durumlarda kirli bir filtre, yetersiz havalandırma ve yüksek çalışma basıncı aynı anda etkili olabilir. Bu nedenle arıza tespiti yapılırken sistemin tamamı incelenmelidir.
Emiş filtresi, havadaki toz ve yabancı maddelerin blower içerisine girmesini önler. Zaman içerisinde kirlenen filtre hava geçişini sınırlandırır ve emiş tarafındaki direnci artırır.
Blower ihtiyaç duyduğu havayı çekebilmek için daha zor şartlarda çalışmaya başladığında:
Filtrenin dışarıdan temiz görünmesi her zaman yeterli hava geçirdiği anlamına gelmez. Filtre kontrolü yalnızca gözle değil, mümkünse filtre öncesi ve sonrası basınç farkı izlenerek yapılmalıdır.
Çözüm: Emiş filtresi üreticinin belirlediği bakım aralıklarında kontrol edilmeli, uygun yöntemle temizlenmeli veya yenisiyle değiştirilmelidir. Yoğun toz bulunan tesislerde kontrol sıklığı standart bakım takviminden daha kısa tutulabilir.
Blower, tasarlandığı basınç değerinin üzerinde çalıştırıldığında sıkıştırma oranı ve çıkış sıcaklığı artabilir. Yüksek karşı basıncın başlıca nedenleri şunlardır:
Örneğin arıtma tesislerinde kullanılan difüzörlerin zamanla kirlenmesi, havanın suya aktarılması için gereken basıncı artırabilir. Blower aynı debiyi sağlayabilmek için daha yüksek basınçta çalışır ve sıcaklığı yükselmeye başlar.
Çözüm: Blower çıkış basıncı manometre veya basınç sensörü üzerinden kontrol edilmelidir. Ölçülen değer, cihazın performans eğrisi ve izin verilen çalışma sınırlarıyla karşılaştırılmalıdır. Boru hattı, vanalar, çekvalfler, filtreler ve proses ekipmanları tıkanıklık açısından incelenmelidir.
Blower tarafından üretilen ısının ortamdan uzaklaştırılamaması, cihazın giderek daha sıcak havayı emmesine neden olur. Özellikle kapalı ve dar hacimlerde sıcak hava blower çevresinde birikebilir.
Şu durumlar yetersiz havalandırmaya işaret edebilir:
Emiş havası sıcaklığının yükselmesi, blower çıkış sıcaklığını da doğrudan etkiler. Yaz aylarında problemsiz çalışan bir sistemin sıcaklık alarmı vermeye başlaması, ortam havalandırmasının değişen koşullara yetmediğini gösterebilir.
Çözüm: Blower dairesine yeterli miktarda temiz ve serin hava sağlanmalı, sıcak hava uygun bir kanalla ortam dışına taşınmalıdır. Egzoz havasının yeniden emiş hattına dönmesi engellenmeli ve havalandırma fanlarının çalışması düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Blower gövdesinde, motor üzerinde veya sisteme bağlı soğutucularda biriken toz ve yağ tabakası ısı transferini azaltabilir. Özellikle tozlu üretim tesislerinde dış yüzeylerde oluşan kir tabakası adeta yalıtım görevi görür.
Hava soğutmalı sistemlerde fan kanatlarının ve hava geçiş kanallarının kirlenmesi de soğutma kapasitesini düşürür.
Çözüm: Blower gövdesi, motor fanı, koruyucu ızgaralar ve soğutma kanalları düzenli olarak temizlenmelidir. Temizlik yapılmadan önce cihaz enerjisiz bırakılmalı ve üreticinin bakım talimatlarına uyulmalıdır.
Yağlamalı blower modellerinde yağ; dişlilerin, rulmanların ve hareketli parçaların korunmasında önemli rol oynar. Yağ seviyesinin düşük olması sürtünmeyi ve mekanik sıcaklığı artırabilir.
Aşırı ısınmaya neden olabilecek yağlama sorunları şunlardır:
Yağın kısa sürede koyulaşması veya yanık kokusu oluşturması, yüksek sıcaklığın sonucu olabileceği gibi yağlama probleminin de belirtisi olabilir.
Çözüm: Yağ seviyesi cihaz durdurulmuş ve uygun kontrol koşullarına getirilmişken incelenmelidir. Yağın türü, miktarı ve değişim aralığı için blower üreticisinin tavsiyelerine uyulmalıdır. Farklı özellikteki yağlar bilinçsiz şekilde karıştırılmamalıdır.
Rulmanlarda meydana gelen aşınma sürtünmeyi artırarak bölgesel sıcaklık yükselmesine neden olabilir. Hizalama problemi, yetersiz yağlama, ağır çalışma şartları veya bakım eksikliği rulman ömrünü kısaltabilir.
Mekanik aşınma çoğu zaman şu belirtilerle birlikte görülür:
Roots tipi blower sistemlerinde rotorların zamanlaması veya çalışma boşluklarıyla ilgili problemler de sürtünme ve sıcaklık artışı oluşturabilir.
Çözüm: Titreşim, rulman sıcaklığı ve ses değişimi takip edilmelidir. Mekanik parçalar yetkili veya eğitimli teknik personel tarafından incelenmelidir. Rotor ve dişli grubuna bilinçsiz müdahale edilmemelidir.
Kayışlı blower sistemlerinde kayışların gereğinden sıkı olması motor ve blower rulmanlarına fazla yük bindirebilir. Gevşek kayışlar ise kayma, sürtünme ve ısı oluşumuna neden olabilir.
Aşınmış, çatlamış veya yanlış hizalanmış kayışlar güç aktarım verimini düşürerek cihazın çalışma sıcaklığını etkileyebilir.
Çözüm: Kayışların gerginliği, hizası ve yüzey durumu kontrol edilmelidir. Kayış ayarı üreticinin belirttiği değerlere göre yapılmalı; birlikte çalışan kayışlar gerekiyorsa takım halinde değiştirilmelidir.
Prosesin ihtiyaç duyduğu debi ve basınç doğru hesaplanmadan seçilen blower, sürekli sınır değerlerde çalışmak zorunda kalabilir. Özellikle kapasitesi yetersiz bir cihazın maksimum devirde kesintisiz çalıştırılması sıcaklık problemlerini beraberinde getirebilir.
Gereğinden büyük blower seçimi de her zaman güvenli bir çözüm değildir. Hatalı kontrol, sık devreye girip çıkma veya uygunsuz çalışma noktası enerji tüketimini ve mekanik yükleri artırabilir.
Çözüm: Gerçek işletme debisi ve basıncı ölçülmeli, çalışma noktası blower performans eğrisi üzerinde kontrol edilmelidir. Proses ihtiyacı değişkense uygun kontrol sistemi veya frekans konvertörü değerlendirilmelidir.
Blower devrinin üretici sınırlarının üzerine çıkarılması hava debisini artırabilir ancak motor yükünü, gürültüyü ve sıcaklığı da yükseltebilir. Frekans konvertörü kullanılan sistemlerde yalnızca maksimum değil, minimum çalışma devri de önemlidir.
Özellikle motor soğutmasının kendi fanına bağlı olduğu uygulamalarda çok düşük devir, motorun yeterince soğutulamamasına neden olabilir.
Çözüm: Frekans ve devir ayarları blower ile motorun izin verilen çalışma aralığında tutulmalıdır. Sonradan yapılan kapasite artırımlarında motor gücü, blower devri ve çıkış sıcaklığı birlikte değerlendirilmelidir.
Bazı durumlarda ısınan bölüm blower değil, blower motorudur. Motor sıcaklığının yükselmesine neden olabilecek başlıca sorunlar şunlardır:
Çözüm: Her fazdaki gerilim ve akım değerleri yetkili elektrik personeli tarafından ölçülmelidir. Motor etiket değerleriyle gerçek çalışma değerleri karşılaştırılmalı; termik koruma, sensörler ve fan sistemi kontrol edilmelidir.
Blower cihazının kısa aralıklarla çalışıp durması motorun ve mekanik parçaların normalden fazla zorlanmasına neden olabilir. Her kalkışta motor yüksek akım çeker ve sistem henüz soğumadan yeniden devreye girerse sıcaklık zamanla yükselir.
Bu durum genellikle hatalı otomasyon ayarları, dar kontrol aralığı, yanlış sensör konumu veya kapasite uyumsuzluğuyla ilişkilidir.
Çözüm: Başlatma ve durdurma sıklığı kontrol edilmeli, otomasyon parametreleri proses ihtiyacına göre düzenlenmelidir. Blower için üreticinin belirttiği maksimum kalkış sayısı aşılmamalıdır.
Elektrik bağlantısı sonrasında motorun yanlış yönde dönmesi, bazı blower tiplerinde hava akışının bozulmasına ve mekanik problemlere neden olabilir. Hatalı boru bağlantısı, yetersiz esnek bağlantı, düzgün olmayan şase veya kaplin hizasızlığı da sıcaklık ve titreşim sorunları oluşturabilir.
Çözüm: İlk çalıştırma öncesinde dönüş yönü, bağlantılar, kaplin ayarı, şase düzlüğü ve boru yükleri kontrol edilmelidir. Boru hattının ağırlığı blower bağlantı noktalarına taşınmamalıdır.
| Olası Neden | Yaygın Belirti | Kontrol Edilmesi Gerekenler |
|---|---|---|
| Kirli emiş filtresi | Debi düşüşü, sıcaklık artışı | Filtre durumu ve basınç kaybı |
| Yüksek karşı basınç | Motor akımı ve çıkış sıcaklığında artış | Vana, boru, çekvalf ve difüzörler |
| Yetersiz havalandırma | Blower dairesinde sıcaklık birikmesi | Fanlar, menfezler ve hava sirkülasyonu |
| Yağlama problemi | Yanık yağ kokusu, rulman sıcaklığı | Yağ seviyesi, türü, kalitesi ve kaçaklar |
| Rulman aşınması | Titreşim ve anormal ses | Rulman sıcaklığı ve titreşim ölçümü |
| Hatalı kayış ayarı | Kayma sesi, kayış ısınması | Gerginlik, aşınma ve hizalama |
| Fazla devir veya yük | Yüksek akım, sık alarm | Frekans, motor akımı ve çalışma noktası |
| Motor problemi | Motor gövdesinde aşırı sıcaklık | Fazlar, gerilim, akım ve motor fanı |
| Soğutma yüzeylerinin kirlenmesi | Isının uzaklaştırılamaması | Fan, ızgara, gövde ve soğutucular |
| Yanlış kapasite seçimi | Sürekli sınırda çalışma | Gerçek debi, basınç ve performans eğrisi |
Blower sıcaklık alarmı verdiğinde veya olağandışı şekilde ısındığında aşağıdaki adımlar izlenebilir:
Yalnızca alarmı sıfırlayarak blower cihazını tekrar çalıştırmak sorunu çözmez. Aşırı ısınmanın nedeni bulunmadığı sürece sıcaklık yeniden yükselebilir ve daha büyük bir arızaya dönüşebilir.
Sıcaklık takibinde tek bir ölçüm noktası yeterli olmayabilir. Sistemin yapısına göre aşağıdaki değerler izlenebilir:
Sıcaklık değerleriyle birlikte çıkış basıncı, hava debisi, motor akımı ve titreşim de kaydedilmelidir. Böylece sıcaklığın hangi çalışma koşulunda yükseldiği daha kolay belirlenebilir.
Tek seferlik ölçümler yerine düzenli kayıt tutulması, henüz alarm seviyesine ulaşmamış performans değişimlerinin fark edilmesine yardımcı olur.
Blower sistemlerinde aşırı ısınmayı önlemenin en etkili yolu düzenli bakım ile işletme verilerinin birlikte takip edilmesidir.
Uygulanabilecek temel önlemler şunlardır:
Bakım sıklığı yalnızca çalışma saatine göre belirlenmemelidir. Tozlu ortam, yüksek sıcaklık, kesintisiz çalışma ve değişken proses yükü gibi şartlar bakım aralıklarının kısaltılmasını gerektirebilir.
Evet. Aşırı sıcaklık çoğu zaman blower cihazının verimli çalışma noktasından uzaklaştığını gösterir. Kirli filtre, dar boru hattı veya yüksek karşı basınç nedeniyle daha fazla zorlanan blower, gerekli havayı sağlayabilmek için daha fazla enerji tüketebilir.
Sıcaklık artışına aşağıdaki durumlar eşlik edebilir:
Bu nedenle blower sıcaklığının izlenmesi yalnızca ekipmanı korumak için değil, enerji verimliliğini sürdürebilmek için de önemlidir.
Blower sisteminin çalışma prensibi, karşılaşılabilecek ısınma nedenlerini etkiler.
Roots blower sistemlerinde yüksek basınç farkı, tıkalı çıkış hattı, emiş filtresi direnci, kayış ayarı, dişli yağı ve rotor zamanlaması önemlidir.
Vidalı blower sistemlerinde yağlama veya soğutma sistemi, yağ filtresi, termostatik elemanlar ve soğutucular ayrıca kontrol edilmelidir.
Turbo blower sistemlerinde emiş filtresi, ortam koşulları, soğutma sistemi, kontrol yazılımı ve çalışma noktasının kararlı bölge içerisinde kalması önem taşır.
Yan kanal blower sistemlerinde tıkalı emiş veya çıkış hattı, yüksek basınç farkı, yetersiz hava akışı ve ortam sıcaklığı sık karşılaşılan nedenler arasındadır.
Bu nedenle arıza tespitinde genel kontrollerin yanında kullanılan blower teknolojisine özel bakım prosedürleri de uygulanmalıdır.
Evet. Havanın basınçlandırılması sırasında ısı oluştuğu için blower çıkışının ve gövdesinin ısınması belirli ölçüde normaldir. Ancak sıcaklık üreticinin belirlediği sınırları aşıyorsa veya cihaz sıcaklık alarmı veriyorsa sistem kontrol edilmelidir.
Blower, havanın basıncını artırırken hava sıcaklığını da yükseltir. Çıkış havasının sıcaklığı; emiş sıcaklığına, basınç farkına, blower tipine ve çalışma koşullarına bağlıdır. Normalden fazla sıcak hava, yüksek karşı basınç veya yetersiz soğutma belirtisi olabilir.
Evet. Kirli emiş filtresi hava geçişini sınırlandırarak basınç farkını, enerji tüketimini ve çalışma sıcaklığını artırabilir. Filtre durumu ve oluşturduğu basınç kaybı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Yağlamalı blower modellerinde düşük yağ seviyesi rulman ve dişlilerdeki sürtünmeyi artırarak aşırı ısınmaya neden olabilir. Yağ eksilmesinin nedeni bulunmalı ve yalnızca üreticinin önerdiği özellikte yağ kullanılmalıdır.
Yüksek motor akımı, faz dengesizliği, yetersiz motor soğutması, yüksek karşı basınç, sık kalkış veya mekanik sıkışma termik korumanın devreye girmesine neden olabilir. Elektriksel ve mekanik değerler birlikte kontrol edilmelidir.
Çoğu blower sistemi kapalı çıkış vanasına karşı çalıştırılmamalıdır. Bu durum basıncın ve sıcaklığın hızla yükselmesine yol açabilir. Doğru çalışma ve devreye alma yöntemi için üreticinin kullanım talimatları izlenmelidir.
Alarmın nedeni belirlenmeden cihazın tekrar tekrar çalıştırılması önerilmez. Öncelikle filtre, havalandırma, basınç, yağlama, motor akımı ve mekanik parçalar kontrol edilmelidir.
Blower sistemlerinde belirli miktarda ısı oluşması normal olsa da kontrolsüz sıcaklık artışı önemli bir arıza belirtisidir. Kirli emiş filtresi, yüksek karşı basınç, yetersiz havalandırma, yağlama problemi, mekanik aşınma, hatalı devir ayarı ve yanlış kapasite seçimi blower aşırı ısınmasının en yaygın nedenleri arasındadır.
Sorunun doğru şekilde belirlenebilmesi için sıcaklık tek başına değerlendirilmemelidir. Blower çıkış basıncı, hava debisi, motor akımı, titreşim, ortam sıcaklığı ve bakım geçmişi birlikte incelenmelidir.
Düzenli filtre kontrolü, uygun yağlama, doğru havalandırma ve çalışma noktasının performans eğrisi üzerinden takip edilmesi blower sisteminin daha güvenli, verimli ve uzun ömürlü çalışmasına yardımcı olur. Tekrarlayan sıcaklık alarmlarında ise cihazı yeniden başlatmak yerine uzman teknik servis tarafından ayrıntılı kontrol yapılması gerekir.